Radboud Philosophical Facutly Journal

Categorie: Hannah Ox

  • Het applaus en de schilder

    Geïnspireerd op de filosofie van het applaus van Cornelis Verhoeven.

    Welk dier is de mens toch, dat het zijn voorste poten tegen elkaar slaat, wanneer het iets mooi vindt? (Verhoeven 1969, 139-154)

    Wat achterblijft als het applaus uitblijft is leegte. Stukgeslagen verlossing. Een aangapende ruimte die aarzelt. De stilte moeten verduren. Het slot als open vraag. Uitdovende extases. Een uitstel van volmaaktheid. Het is verschrikkelijk. Verschrikkelijk als het slot niet sluit, niets besluit. De speler op het toneel zit zonder applaus gevangen. Onvoltooid en onvolmaakt staart zij roerloos het publiek aan. Het slot mooi gemaakt, beladen met de betekenis van een mogelijk geheel. Maar zonder applaus geen geheel. Het hele stuk kleeft aan de speler, benauwd haar. Kleine stapjes voorwaarts, laat het stuk niet meer van mij zijn.

    • Publiek, roept de speler.
    • Verlos mij.

    “Men beziet zijn handen en denkt: waartoe dit ritueel?” (154) 

    Eerst is er het begin. Dan het slot. En dat wat ertussenin ligt, de grote eenheid van het stuk. Aan weerskanten het applaus. Eerst om de aanvang in te luiden. Uiteindelijk om het geheel af te sluiten. Om begin en einde bij elkaar te kunnen voegen. Om massa aan dat wat er tussenin ligt te geven. Een vergeten massa, want wie schoonheid in de slotzin brengt, laat achter wat ervoor kwam. Een wegvloeiend einde? Een harde breuk? Een abrupte onderbreking en dan met geweld het einde inzetten. Nog een kleine vlucht terug, samenvattend. Wij spelers staan klaar, ontvangen uw daverende voltooiing. Zonder jullie zijn wij niets. Zonder de vlakke hand geen dankgebaar.

    • Publiek, roepen wij.
    • Applaudisseer toch.

    Troostend is het applaus voor de gewone mens. Het harde kabaal overstemt de naaktheid van haar menselijkheid. Haar diepe goddeloosheid, haar aardse onvolmaaktheid. Naast het podium is alles miezerig en vuil. Klappen is instemming geven, de grootsheid bevestigen. Het is klaar. Er hoeft niet meer bekritiseerd of verwonderd te worden. Het applaus is de collectieve aanvaarding van wat de schamele niet-creatieve mens niet kan. Scheppen, tot leven brengen, van niets naar voltooiing. Applaus is danken voor de grootsheid. Een liefdevol gebaar voor het gebroken hart.

    • Dank u, roept het publiek.
    • Wij zijn getroost.

    Die eenzame kunstenaar die schildert. Mijmerend in tevredenheid verkeerd. Voor haar geen slot dat leegte achterlaat. Er was immers nooit sprake van chronologie, van tijd. Bij aanvang voor het doek brak zij de tijd en bracht zo nooit einde aan de ervaring. Zij hief de horizon op, dwong haar verder te zien. In volle vreugd trok zij de tijd uiteen en bracht haar terug in een enkele veeg over het doek.  De continuïteit tussen schilder en publiek is van fragiele aard, losjes zwiert zij over onmetelijke afstand. Afgebrokkeld. Zij wordt niet verlost door het collectief, afgesneden van de ritus van het applaus. De schilder besluit haar eigen einde, zij geeft de wereld het werk terug.

    • Wereld, fluistert zij.
    • Alsjeblieft.

    Stelt u eens voor. Klappend voor het geschilderde doek. De virtuositeit van de schilder bedankend. Perfectie, niets anders dan perfectie! Eenmanspubliek, gesloten in de individuele ervaring. Juichend, joelend, bravo! Maar de schilder is al vroegtijdig gevlucht, nog voor de aanvang van een individu. Nog voordat iemand het werk kon aanschouwen. Het applaus huldigt het werk, groeit uit tot een ovatie. Schepper van schoonheid! Het individu kan de stilte van het doek niet langer aan, daarom klapt zij, daarom ziet zij niets! Het kabaal overstemt het zicht. Begrijpt u toch, daarom kijkt zij niet langer dan een paar seconden naar het doek en waggelt zonder aandacht van het ene naar het andere.

    • Individu, smeekt het doek.
    • Blijf toch staan nu.

    Klappend voor het geschilderde doek, dat zou toch wat zijn! Het kijkende individu stelt dat zij dat ook had gekund, dat schilderen. En dat is omdat zij het doek niet rond krijgt, niet gegeven krijgt. Wat moet ze er mee? De schilder werpt het doek slechts in de wereld en alleen zij met een ontvankelijk oog voor ritme zal haar eenvoud en schoonheid zien. Het schilderij biedt geen troost. Het schilderij brengt voort waar het individu niets mee kan. Applaus is de bevestiging van ontvangst. Maar het schilderij geeft niets. Er valt niets te ontvangen. Er is niets geruststellends aan. Dat is wat troostend is, stevigheid, massa, densiteit van het voltooide werk, dat ik, als individu, heb mogen voltooien. Daarom klap ik!

    • Maar ik vraag, redt de schilder.
    • Ik vraag…

    Het podium bevrijdt speler en publiek. Brengt samen, bevriest mogelijkheden, laat voor even, gedurende de klappende klanken, het kunstwerk van iedereen zijn.

    Die stilstaande doeken, die geverfde objecten. Zo ver weg. Zo ver weg. Men is er stil van.

  • Off the Record: FTR Coffee Corner’s Bert

    From the moment I enter the 15th floor’s coffee corner, I am welcomed by the ever-warm and comforting smell of coffee. On the table lies a crossword puzzle, glasses and an empty cup. “Can I get you something?” Bert asks, holding a small stick of liquorice in the left corner of his mouth. “Coffee, please,” I answer. He pours us both a fresh cup of hot black coffee and while we settle down at the table next to the bar, the great view of Nijmegen accompanies us. 

    Bert works on Mondays and Thursdays at the coffee corner on the 15th floor of Radboud University’s Erasmus building, which houses the spirit of Philosophy, Theology and Religious studies. Since the thinking mind needs a lot of coffee to process all that has been read and written, it seemed like a good idea to interview Bert who, together with Yolande, takes care of this precious place we all need in our daily lives.

    “So, Bert, can you tell me something about yourself?”

    “Well, I am Bert, originally a carpenter. Previously, I did maintenance for student housing. And my hobbies are birds and working with wood to make things.”

    When I ask Bert what he likes to make, a whole story unfolds in the morning of a regular but quiet day. He has just created a couple of parrot-trees from wood for his volunteering job at an elderly home where he is creating a birdhouse. Apart from doing all kinds of activities with the elderly, he also likes to cook. Right now, he is experimenting with spices from Greek cuisine, a very relevant region to the 15th floor. He is also very interested in antiquities. He tells me he owns a few massive books containing catholic illustrations which he absolutely loves. And that is not all. In his earlier days, he worked at what is now called Orientalis, the former biblical open-air museum, where he created museum pieces based on Roman archaeological excavations. Moreover, he is very skilled in renovating pieces of furniture, and in the past, he restored playgrounds to construct any furniture that his family had ever dreamed of.

    “Need to check if there is still enough coffee.”

    While greeting the incoming personnel, Bert heads off to the bar. When he returns, I ask him how many cups of coffee he drinks during the day, and what his favorite coffee is. He answers: “I think, well, it is a little bit less right now, but on average, 12-14 cups. I used to drink fresh filter coffee, but now we have Senseo at home, the dark Senseo. Nice, with a layer of foam on top.” And when I continue to ask for his favorite pastries on the side, he adds: “Just cookies. Regular plain waffle cookies. The only pastry I really like is schuimgebak.”Freely translated, it is a foam-pastry (again, the foam!). 

    We talk about all sorts of subjects, but a very important part of Bert’s life has not yet been addressed, so I return to the subject of birds. His eyes begin to sparkle when I ask him about his favorite birds.  “Colored canaries. And a putter. Well, actually, it is a goldfinch, but here, we call it a putter[1]. Beautiful bird to look at.” He shows me some pictures and videos of these beautiful, tiny creatures. His favorites are the red colored ones, mosaic-like, and we both listen to the charming, bright whistles of these birds. An amusing fact: because of his elaborated whistle-hearing abilities, Bert discovered that he was a little hard of hearing. “At one time, I entered the shed and I wondered, why don’t I hear the birds? Those sharp tones were just gone.” We both laugh. “Let’s see if there is enough tea left.” Whistling to himself now, he makes sure that everything is always in place and taken care of. 

    Next year, Bert will retire, and because he doesn’t have a yacht to run off to Dubai with, I ask him what he plans to do. He wants to continue his work as a volunteer at the elderly home, touring around on his moped, and specifically, he would like to spend his days fishing. He adds: “Then… I completely relax (…) I personally prefer the ‘old-school’ solid stick, which is far more beautiful to use, because then you have a sort of feeling with it (…) and when I am tired, I will buy some coffee and a meatball for my friend and I, and all of it is just very relaxing.”

    Bert is a morning person, a listening ear, a calm and friendly man. He has found his way at the 15th floor and he stresses the feeling of involvement he experiences during his working days which is created by the people at the coffee corner. When I stop my recording at approximately fifty-five minutes, we continue chattering for another forty-five minutes about movies, his family, and all sorts of things. Serving ourselves a final round of hot coffee, we discuss the missing cups problem while the sun breaks through the clouded, rainy morning. Just another day at the coffee-corner…

    [1] ‘Het puttertje’ is famously known as a painting by Carel Fabritius and the book cover of Donna Tartt’s ‘The Goldfinch’.