Never let a serious crisis go to waste

Auteur(s): Lars Cornelissen | Categorie: Boekrecensie


Philip Mirowski – Never Let a Serious Crisis Go to Waste: How Neoliberalism Survived the Financial Meltdown
Uitgeverij Verso 2013, 384p, ISBN 1781680795
Adviesprijs €15,00 (paperback)

 

neverletaseriouscrisis

In 2008 stortte de wereldeconomie in als een Jengatoren. In links-intellectuele kringen heerste een poos een zekere bitterzoete vreugde: hoewel de wereldeconomie een flinke optater heeft gekregen, zullen we nu eindelijk verlost zijn van de groteske ideologie die deze crisis heeft veroorzaakt: het neoliberalisme. ‘Het is nu kraakhelder,’ zo dacht men, ‘dat het de bankiers, de vrijemarktfetisjisten en de neoklassieke economen – in één woord: de neoliberalen van deze wereld – waren die aan de fundamenten van de Jengatoren die onze economie heet zaten te frunniken.’ Uit de as van de wereldeconomie zou een nieuwe orde kunnen rijzen, want de ware natuur van de neoliberalen was eindelijk onontkenbaar naar voren gekomen.

Deze hoop bleek ijdel. Na slechts enkele maanden was al duidelijk dat de neoliberalen zich hadden weten te ontdoen van alle blaam. De neoliberale kolos denderde verder, zowel in de politiek (men kijke slechts naar het betreurenswaardige Nederlandse en/of Europese politieke klimaat) als in de academische economie (waar neoklassieke macro-economie nog altijd de sine qua non is) als in het alledaagse wereldbeeld van de hedendaagse burger (die al sinds Thatcher steeds meer in economische termen over zichzelf en de wereld denkt).

Hoe was het in vredesnaam mogelijk dat het neoliberalisme de crisis overleefde? Dat is de vraag die de Amerikaanse economiefilosoof (excuseer dit foeilelijke woord) Philip Mirowksi zichzelf stelt. Zijn antwoord: neoliberalisme is een zo doordringende theorie geworden dat alternatieven ondenkbaar blijken. Leden van religieuze sekten (men denke aan de Seekers die sociaal psycholoog Leon Festinger onderzocht in de jaren 50) vallen doorgaans niet van hun geloof na confrontatie met de feiten – de wereld verging niet; de aliens zijn ons niet op komen halen; de Messias is niet teruggekeerd – maar zij ontkennen eerder de feiten. Zo ging het ook met het neoliberalisme: niet het theoretische raamwerk werd ondervraagd, maar de feiten werden ontkend. De schuld lag niet bij marktwerking, maar bij staatsinmenging (waarbij bail-outs even niet werden gerekend tot staatsinmenging). Bankiers waren niet het probleem, maar epistemologische hoogmoed. Niet minder maar meer marktwerking zal de oplossing bieden.

In Never Let a Serious Crisis Go to Waste biedt Mirowksi in ongeveer 150 pagina’s een bijzonder diepgaande analyse van het neoliberalisme, waarbij hij zowel diens geschiedenis nagaat (van Hayek, Friedman en hun vriendjes van de Mont Pèlerin-gemeenschap tot Thatcher, Ayn Rand en de hedendaagse economische faculteiten en denktanks aan de Amerikaanse academie) als diens theoretische fundamenten blootlegt (van een geloof in De Markt als ‘waarheidsmachine’ en een constructivistische methodologie tot een diepgaand vertrouwen in menselijke onwetendheid, neen, stupiditeit). Dit overzicht is vernieuwend, helder en overtuigend. Mirowski’s  zowel historische, filosofische als sociologische benadering is een zeer waardevolle aanvulling op andere analyses van het neoliberalisme – o.a. David Harveys marxistische lezing; Wendy Browns foucauldiaanse analyse; en Naomi Kleins empirisch-historische verslag.

Na dit deel van het boek worden economen onder de loep genomen. Met naam en toenaam worden schuldigen aan het neoliberale Jengaspelletje geïdentificeerd en – bij tijden ad hominem – aan kritiek blootgesteld. Ook wordt gekeken hoe het ervoor staat met de economische wetenschappen (niet goed), met de onafhankelijkheid van economische adviseurs (nonexistent) en met reacties op de crisis vanuit academia (weinig vernieuwend). Voorts besteedt Mirowski heel wat aandacht aan neoliberale strategieën die specifiek bedoeld zijn om de hoi polloi dom te houden, publiek debat in verwarring te sturen en politieke tegenstand te verlammen (een deel dat zich overigens zonder al te veel moeite laat lezen als een plan de campagne van de VVD). In het slotdeel reflecteert Mirowski op de noodzaak de vijand te leren kennen alvorens er wordt nagedacht over strategieën om hem te stoppen. Dit boek dient als een dergelijke exercitie te worden gelezen en slaagt daar zonder meer in.

Hoewel het boek een absoluut weerzinwekkende ideologie tot object heeft is het een behoorlijk smakelijke leeservaring. Mirowski’s scherpe en polemische insteek leidt tot veel grappige en rancuneuze opmerkingen. Wel hanteert hij een bij vlagen ronduit hoogdravende stijl (waarbij woorden waarvan je niet eens wist dat ze bestonden om de haverklap de revue passeren) en een wat langdradige opzet – die waarschijnlijk voorkomt uit een wens recht te doen aan de economische, filosofische, sociale én historische dimensies van de fenomenen die worden beschreven – die het soms lastig maken om het boek door te komen.

Wie niet geïnteresseerd is in de economische aspecten van de crisis, maar wel in de theoretische achtergrond van het neoliberalisme, maakt een fout in het afwijzen van dit boek als ‘te technisch’. De eerste twee hoofdstukken bieden een bijzonder rijk overzicht van het absoluut ellendige monstrum dat het neoliberalisme heet. Alleen al deze hoofdstukken maken het boek meer dan de moeite waard. De rest is een extraatje voor hen die graag neoliberale economen aan de schandpaal genageld zien worden.

 

Tags: ,

Download als PDF
| RSS 2.0 | Reageer op dit artikel

Er is 1 reactie op dit artikel

Reageer op dit artikel




Bericht