De utopie van de utopie

Verslag van 'Actuele denkers: Hans Achterhuis over Ayn Rand'
Auteur(s): Martijn Hendrikx | Categorie: Verslag

Mijn interesse voor (en enige kennis van) de filosofe Ayn Rand, over wie op 8 oktober jongstleden een lezing was bij het Soeterbeeck Programma,  is op een enkele bron gebaseerd: de videogame Bioshock uit 2007. De setting van deze game is een stad die zich geheel onder water bevindt, afgesloten van de buitenwereld. De bedenker en tevens leider van deze stad wilde een plek creëren waar iedereen vrij was van zaken als bemoeizucht van de overheid, het moeten beschermen van mensen die zelf te lui zijn om iets te doen en het tegengehouden worden in het najagen van je dromen door allerlei andere beperkende factoren. Hij wilde onder water, vrij van de miserabele buitenwereld, een utopie creëren.

Wat heeft dit alles nu met Ayn Rand te maken? Welnu, de makers van deze game hebben de stad geheel vormgegeven volgens de filosofie van Ayn Rand. De virtuele, fictieve stad is volgens de makers de stad die Ayn Rand zou willen creëren als ze daartoe de mogelijkheid zou hebben gehad. In de game zien we dit subtiel en minder subtiel terug. De hierboven genoemde bedenker van de stad in de game heet Andrew Ryan (see what they did there?) en zijn grootste tegenstander in de stad heeft zichzelf het pseudoniem Atlas gegeven. Die naam komt natuurlijk van een van Ayn Rand’s bekendste boeken, Atlas Shrugged (Nederlandse titel: De kracht van Atlantis).

Deze game was dus de enige bron waarvan ik Ayn Rand kende. Nadat ik de game had uitgespeeld ging ik, omdat ik na het spelen wel geïnteresseerd was in de filosofe, weliswaar wat op internet opzoeken, maar echt veel of uitvoerig heb ik dat niet gedaan. Ik ging liever het spel nog eens doorspelen. Toen een vriend mij echter een week voor de lezing vroeg of ik wellicht mee wou gaan, schreef ik mij snel in. Hier moest ik bij zijn. Waar de lezing precies over handelde, wat het standpunt van de spreker, Hans Achterhuis met als gesprekspartner René ten Bos, was en wat ik kon verwachten, daar had ik allemaal geen idee van. Wat er in en tijdens de lezing gebeurde had ik in ieder geval nooit verwacht.

De lezing begon zoals alle andere lezingen waar ik ooit bij ben geweest, de spreker, hier dus Hans Achterhuis, introduceerde zich kort en vertelde waar hij over ging praten. Hij zou aan de hand van het hoofdpersonage uit Ayn Rand’s boek The Fountainhead (Nederlandse titel: De eeuwige bron), Howard Roark, vertellen over Ayn Rand’s mensbeeld en filosofische visie en vervolgens ook kritiek hier opleveren. Het toekomstbeeld dat Rand voor de mens had, is volgens Achterhuis een niet erg prettig beeld en de utopie die Rand voor ogen had is dat evenmin. De lezing was dus een kritische lezing ten opzichte van Rand.

Niets aan de hand zou je zeggen, kritische lezingen zijn er zoveel, dat is toch niet zo bijzonder? Nou nee, in principe niet. Wat deze lezing nu zo bijzonder maakte was de reactie van de Rand-aanhangers in het publiek. Het viel me gelijk al op dat er mensen steeds aan het mompelen waren op het moment dat Achterhuis bepaalde kritieken op Rand uitte. Op de twee stoelen rechts van mij zaten twee wat oudere dames die bijvoorbeeld telkens bij elkaar bevestigden dat Achterhuis het toch niet helemaal snapte. Toen ik een keer tijdens dit tafereel hun richting in keek, keken ze me geïrriteerd aan. Een beetje geschrokken van deze reactie richtte ik mij maar weer op Achterhuis.

Deze twee oudere dames waren echter nog maar het topje van de ijsberg. Nadat Achterhuis zijn verhaald had gedaan, was er tijd voor vragen uit het publiek. Een man helemaal vooraan, die mij eerder ook al opgevallen was door zijn excessieve hoofdgeschud en handgebaren, telkens als Achterhuis iets zei waar hij het kennelijk niet mee eens was, sprong  gelijk op en introduceerde zich als Paul Schreurs van de Libertarische Partij in Nederland. Hij had een paar punten waarop Achterhuis er niet veel van begrepen had en deze wilde hij even vertellen. René ten Bos ontnam hem de microfoon omdat het de bedoeling was dat er vragen gesteld zouden worden door het publiek en niet dat er een coreferaat plaats zou vinden. Schreurs’ reactie: “Willen jullie nu iets wetenschappelijks hier doen of niet?!”

De heer Schreurs sprak met een voor mij ongekende passie en felheid. Het leek alsof hij Achterhuis niet kon uitstaan en alsof hij persoonlijk geraakt was door diens  in zijn ogen foute bedenkingen. En Schreurs was hier niet alleen in. Nadat René ten Bos zoals hierboven gezegd de microfoon terug nam, kwamen er geluiden uit het publiek dat Schreurs de kans moest krijgen om minstens één van zijn punten  te vertellen. Deze geluiden kwamen met een soortgelijke felheid en ik kan me ook niet anders voorstellen dan dat ook deze mensen echte Rand-fans zijn. Deze felheid schoot echter veel mensen ook in het verkeerde keelgat.

Zo deden een paar mensen die een vraag hadden eerst even hun zegje over het in hun ogen asociale gedrag van Schreurs alvorens naar de vraag toe te gaan. De vriend waarmee ik naar de lezing was gekomen zat zich ook merkbaar te ergeren aan Schreurs. Er heerste een zeer vreemde en niet echt ontspannen sfeer in de zaal. Iets wat ik nog niet eerder bij een lezing heb meegemaakt. Was er meer alcohol en irrationaliteit bij geweest, dan waren er zeker een paar mensen op de vuist gegaan. Okay, dat is misschien een tikkeltje overdreven, maar de emoties liepen in ieder geval hoog op bij sommige mensen.

Na afloop van de lezing riep Schreurs nog snel voor de zaal leegliep dat er op de site aynrand.nl het verhaal vanuit een andere kant dan die van Achterhuis stond. Toen ik, na nog een aantal biertjes te hebben genuttigd in het Cultuur Café, naar huis was gegaan heb ik nog even op deze site gekeken. Er stonden maar twee items op. Het ene item was een vooraankondiging voor een Ayn Rand-lezing door een voorstander van haar werk genaamd Yernaz Ramautarsing en het andere item was de lijst met punten van Schreurs waar hij het over had tijdens de lezing. Volgens mij is de site dus enkel opgericht als reactie op de lezing van Achterhuis, tenzij er al eerder items verwijderd zijn van de site. Als dat geen passie en emotionele betrokkenheid bij een filosofische visie is.

Aan de ene kant heb ik respect voor Schreurs en trawanten. Ze zijn zeer passievol en erg betrokken bij hun filosofie van keuze en dat zie je niet veel. Ze willen echt dat de wereld hun positie begrijpt en doen er alles aan om dit voor elkaar te krijgen, al is het maar door speciaal naar een lezing van een tegenstander te komen om deze vervolgens proberen te volledig te ontkrachten. Aan de andere kant deel ik de ergernis van mijn vriend. De manier waarop Schreurs zijn zegje wilde doen en hoe de andere Rand-aanhangers zichzelf lieten horen, hebben mij toch een beetje een vies nasmaakje gegeven. En dat heeft zeker invloed op het moment dat je hun positie probeert te begrijpen. Ik raad dan ook aan Schreurs om zijn passie en felheid enigszins in te perken, want nu jaagt hij enkel mensen weg, terwijl de punten die hij wil maken helemaal niet zo gek zijn. En dat kan nooit de bedoeling zijn als je juist je visie met de wereld wil delen.

Tags: ,

Download als PDF
| RSS 2.0 | Reageer op dit artikel

Er zijn geen reacties op dit artikel

Reageer op dit artikel




Bericht